Arazi Çökmesi ve Yeraltı Süreçleri İzleme Sistemi

Yeraltı su kaynaklarının tükenmesi, ülke genelinde geniş alanlarda arazi çökmesine yol açmıştır. Science Advances dergisinde yayımlanan yakın tarihli bir makale, ülke genelindeki 429 ilçeden 265’inde çökme etkilerini vurgulamaktadır. Bu araştırmada 2014’ten itibaren uydu görüntüleri kullanılmıştır. Bulgular, her yıl kapalı ve yarı kapalı akiferlerden yaklaşık 1,7 milyar metreküp yeraltı suyunun çekildiğini göstermektedir. Çalışmaya göre, İran’ın neredeyse tüm illeri arazi çökmesinden etkilenmektedir ve bazı bölgelerde yıllık çökme hızı 12 santimetreden fazladır. Araştırma ayrıca yaklaşık 14 milyon kişinin—ülke nüfusunun beşte birinden fazlasının—şiddetli çökme yaşanan alanlarda yaşadığını ortaya koymaktadır.

Arazi çökmesi, İran’ın altyapısını da ciddi risk altına sokmaktadır. Çalışmaya göre, petrol ve gaz boru hatları, gaz basınç düşürme istasyonları, su rezervuarları, enerji santralleri ve trafolar, yüksek binalar, tarihi eserler, büyük şehir ve şehirlerarası köprüler, hastaneler, alışveriş merkezleri, ticari ve konut kompleksleri, otomobil üretici otoparkları, fabrikalar, endüstriyel ve ticari depolar, kritik idari ve güvenlik binaları, askeri alanlar ve diğer ulusal öneme sahip altyapılar çökme etkisi altında olan bölgelerde yer almaktadır. Araştırma ayrıca İran’daki 61 büyük ve orta ölçekli havalimanından 8’inin çökme riski taşıyan bölgelerde bulunduğunu göstermektedir; bunlar arasında yıllık 8 milyondan fazla yolcuya hizmet veren İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı da yer almaktadır. Isfahan, Urmia, Kerman, Gorgan ve Şehr-i Kord’daki diğer uluslararası havalimanları da kritik bölgelerde bulunmaktadır. İran’daki 310 tren istasyonundan 54’ü ve 215 metro istasyonundan 25’i çökme riski taşıyan alanlardadır.

Arazi çökmesi hem bölgesel hem de yerel ölçekte meydana gelir. Bölgesel çökme genellikle homojendir ve doğrudan yapılar, binalar veya altyapılar üzerinde etkisi sınırlıdır. Yerel çökme ise temeller veya yer altı alanlarında anormallikler veya çukurlar şeklinde ortaya çıkar ve doğrudan hasar ve telafisi mümkün olmayan kayıplara yol açabilir. Bu tür çökme, beton enjeksiyonu veya çeşitli zemin iyileştirme teknikleriyle hafifletilebilir. Yeraltı değişikliklerinden zamanında haberdar olmak, önleyici önlemlerin uygulanacağı en uygun zamanı belirlemeyi sağlar.

Geopersian Seismography Co., çeyrek asırlık izleme ekipmanı üretim deneyimiyle, arazi çökmesinden kaynaklanan çöküntüleri tahmin eden bir izleme sistemi tasarlamış ve geliştirmiştir. Bu sistem, yeraltındaki düşük yoğunluklu alanların günlük 3B görüntülerini üretebilir ve bunları internet, intranet veya mobil cihazlar aracılığıyla kullanıcılara sunar. Düşük yoğunluklu alanlar (hava boşlukları) veya potansiyel çöküntüler yüzeye yaklaşırsa, gerekli uyarılar verilerek zemin güçlendirme önlemlerinin başlatılması sağlanır.